Prawidłowy proces fonacji

Mowa jest niewątpliwie jednym z najważniejszych czynników komunikacji międzyludzkiej, podstawowym sposobem porozumiewania się, bez którego normalne funkcjonowanie jest znacznie utrudnione. Jednak częstym zjawiskiem jest lekceważenie przez nas samych wszelkich zaburzeń w procesie artykulacji, co w konsekwencji prowadzi do trudności w rozumieniu naszych komunikatów przez osoby trzecie. Szczególnie istotny jest tu prawidłowy proces fonacji.

Czym jest z fonacja? Otóż jest to proces, który krótko mówiąc prowadzi do powstania dźwięku, zwanego dokładniej dźwiękiem krtaniowym. Jego wytworzenie możliwe jest gdy właściwie współpracują ze sobą układ oddechowy i krtań, ponieważ podczas procesu oddychania fałdy głosowe są rozsunięte, a gdy rozmawiamy napięcie między nimi wzrasta, co prowadzi do ich znacznego zbliżenia tworząc niewielką szczelinę. Aby wydobyć dźwięk musi być nagromadzona odpowiednia ilość powietrza, która podczas wydechu wprawi w ruch fałdy głosowe. Ruch ten charakteryzuje się cyklicznością i następującym po sobie zamykaniem i otwieraniem głośni.

Jeśli proces fonacji jest prawidłowy mamy do czynienia z wytworzeniem dźwięku krtaniowego, określanego potocznie – podstawowym. Ton krtaniowy zależy od wielu czynników, m.in. ilości cykli drgań, długości, napięcia, czy też elastyczności fałdów głosowych, jak również ich masy i kształtu. Dźwięk powstający w krtani jest za słaby, pozbawiony barwy i odpowiedniej siły tonacji. Te cechy nabywa dopiero po tzw. procesie rezonansu w komorach rezonacyjnych ciała, którymi są klatka piersiowa i nasada. Ich zadaniem jest bowiem – w zależności od swojej wielkości – wzmocnić jedne tony harmonijne, osłabiając z kolei inne. Taka kooperacja komór rezonacyjnych i narządów artykulacyjnych prowadzi dopiero do przekształcenia dźwięku krtaniowego w dźwięk mowy.

Aby wytwarzanie dźwięku następowało w sposób naturalny, fizjologiczny i co za tym idzie nie przyczyniało się do schorzeń aparatu głosowego, konieczne są do spełnienia następujące warunki, które składają się na prawidłowy proces fonacji:

– utrzymana prawidłowa postawa ciała (pozycja rozluźniona, lecz wyprostowana)

– ogólne odprężenie, szczególnie mięśni krtani i szyi biorących udział w procesie artykulacji

– prawidłowa masa fałdów głosowych – wszelkie odstępstwa od normy (zmiany w tkance, jak np. uszczuplenie, wzrost, bliznowacenie lub też opuchlizna) są przyczyną różnych zaburzeń emisji głosu, jak np. ,,chrypka’’, nierówna wysokość dźwięku, itp.

– prawidłowa praca mięśni wewnętrznych krtani, oraz prawidłowe ukształtowanie fałdów głosowych,

– zwarcie fałdów głosowych i odpowiednie ciśnienie powietrza umożliwiające pokonanie oporu głośni,

– właściwe napięcie fałdów głosowych – bez niego mogą wystąpić takie zaburzenia jak brak możliwości osiągnięcia wyższych partii dźwięku podczas śpiewu, co w efekcie może być przyczyną nagłego załamania głosu,

– regularne, równomierne i symetryczne drgania fałdów głosowych,

– odpowiednia elastyczność, giętkość i sprężystość fałdów głosowych – dolna i górna część fałdów, jak również ich krawędzie muszą być odpowiednio elastyczne, by mogły zewrzeć się doprowadzając do efektu drgania,

– konieczne jest by częstotliwość i amplituda drgań obu fałdów była jednakowa,

– fałdy głosowe muszą być odpowiednio nawodnione – jest to jeden z podstawowych warunków koniecznych do osiągnięcia prawidłowego efektu wibracyjnego tych fałdów,

– aby krtań w czasie fonacji znajdowała się w odpowiednim położeniu konieczna jest prawidłowa praca jej mięśni zewnętrznych,

Przy prawidłowo zachowanym procesie fonacji nie odczuwamy wysiłku, oraz nie czujemy krtani, gdyż dźwięk wytwarzany jest w naturalny dla organizmu sposób. Szacuje się, że średni czas fonacji prawidłowo emitowanego dźwięku na samogłosce ,,a’’ w czasie pełnego wydechu powinien wynosić od 20 do 25 sekund. Wysokość dźwięku powinna utrzymywać się na stałym poziomie (zależnie od wieku, płci) – w mowie częstotliwość drgań u mężczyzn mieści się w zakresie 60-200 Hz, zaś u kobiet 180-400 Hz. Z kolei średnia wysokość głosu w czasie mówienia wynosi odpowiednio 128 Hz (mężczyźni) i 265 Hz (kobiety).

 

Podsumowując, każdemu z nas powinno zależeć na zachowaniu prawidłowego procesu fonacji, gdyż wszelkie komplikacje w tym względzie mogą spowodować nie tylko zaburzenia w procesie naszej artykulacji, ale mogą prowadzić także do dyskomfortu w czasie samego mówienia. W skrajnych przypadkach zwykła rozmowa może również stać się dla naszego organizmu nie lada wysiłkiem. Nie należy lekceważyć żadnych objawów sugerujących o zaburzeniu właściwego procesu fonacji, bowiem może to prowadzić do pogłębiania się problemu. Obecnie istnieje szereg ćwiczeń logopedycznych, które stanowią świetną metodę walki z różnego typu odchyleniami w jakże ważnym dla istoty komunikacji międzyludzkiej procesie prawidłowej fonacji.