Pojęcie i specyfika starości. Etapy starzenia się organizmu.

Nie ulega wątpliwości, że postęp technologiczny jaki w ostatnich kilkudziesięciu latach dokonał (i wciąż dokonuje) się na naszych oczach miał znaczny wpływ nie tylko na wzrost ogólnego rozwoju cywilizacyjnego, ale również na życie pojedynczej jednostki. Sukcesy w dziedzinie medycyny systematycznie przyczyniają się do poprawy komfortu życia, oraz do jego wydłużenia. Jednak z drugiej strony – mimo znacznych postępów na tym polu wobec jednej rzeczy wciąż pozostajemy bezradni… Chodzi oczywiście o śmierć i poprzedzający ją proces starzenia. Przy obecnym stanie wiedzy ciągle nie istnieje żaden lek, ani żadna procedura medyczna, która potrafiłaby zatrzymać nadejście starości, więc póki to nie nastąpi pozostaje nam zaakceptować naturalną kolej rzeczy, zgodnie z którą rodzimy się, starzejemy, a na końcu umieramy. Jednak między początkowym a końcowym momentem naszej ziemskiej wędrówki jest jeszcze kilka etapów, o których warto byłoby wspomnieć.
Na wstępie jednak należy wyjaśnić czym jest starość. Otóż z definicji jest to stan będący efektem starzenia się, ostatni okres życia u ludzi, mający przede wszystkim wymiar biologiczny (fizjologiczny), ale i poznawczy, emocjonalny oraz społeczny. W ujęciu czysto medycznym pojęcie starości oznacza ogół zmian biologicznych zachodzących w ciele człowieka (głównie zużycie narządów i zmniejszona regeneracja komórek) w wieku starszym czyli po 65 roku życia. W okresie starości ustaje proces intensywnego odbudowywania komórek, organizm jest mniej odporny na choroby, natomiast układ nerwowy zmniejsza swoją aktywność. Tkanki ludzkie stają się odwodnione i mniej elastyczne, ulegają atrofii (zanikowi). Obecnie w rozwiniętych społeczeństwach ludzie przeżywają średnio 70-90 lat, jednak zdarzają się również rekordziści jak Francuzka Jeanne Calment, zmarła w wieku 122 lat, czy wśród mężczyzn żyjący obecnie Japończyk Jiroemon Kimura mający 115 lat. Trzeba tu wspomnieć, iż statystycznie dłużej żyją kobiety, co znajduje również odzwierciedlenie w rankingach klasyfikujących najstarszych ludzi świata.
Sam proces starzenia jako taki rozpoczyna się u człowieka już w wieku średnim i nasila rzecz jasna wraz z upływem czasu. Należy przy tym zaznaczyć, że przebiega on co najmniej na trzech płaszczyznach: biologicznej, psychologicznej i społeczno-socjalnej. Płaszczyzna biologiczna odnosi się do (jak sama nazwa wskazuje) wszystkich atrybutów organizmów żywych, czyli kwestii związanych ze strukturą komórkową, procesami metabolicznymi, czy zdolnościami naprawczymi i reprodukcyjnymi. Płaszczyzna psychologiczna dotyczy natomiast indywidualnego poczucia starości przez daną jednostkę bowiem na proces ten wpływ ma bardzo wiele czynników, które powodują, iż starość starości nierówna. W ujęciu społecznym granica starości zmienia się wraz wydłużaniem życia człowieka, tak więc jest to granica płynna, która podlega ciągłym zmianom.
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), która dokonała podziału na poszczególne okresy starości za człowieka w wieku podeszłym uważa się już 60 latka. Okres między 60 a 74 rokiem życia jest bowiem uznany jako okres wczesnej starości – wiek podeszły. Za późną starość przyjmuje się według WHO okres między 75-89 rokiem życia. Ostatnim okresem uwzględnionym w podziale stosowanym przez Światową Organizację Zdrowia jest wiek powyżej 90 roku użycia uznany za starość bardzo późną, inaczej mówiąc – długowieczność.
W procesie starzenia wyróżnia się dwie główne grupy przyczyn mające decydujący wpływ na jego postępowanie. Zaliczamy do nich czynniki determinujące (genom oraz metabolizm własny) a także czynniki modyfikujące starzenie tj. mające wpływ na jego przyspieszenie. Chodzi tu przede wszystkim o takie kwestie jak: czynniki osobnicze – choroby, kalectwa, otyłość, zaburzenia regulacyjne (neurohormonalne), czynniki środowiskowe – jakość powietrza, wody pitnej, radiacji, jak również styl życia (pożywienie, alkohol, palenie tytoniu, przyjmowane leki). Nie bez znaczenia są również takie czynniki jak wszelkiego rodzaju obciążenia psychiczne – stresy oraz warunki socjalno-społeczne w jakich przebywamy, a także nasza aktywność społeczna (zawodowa, rodzinna, towarzyska)
Proces starzenia się jest naturalnym zjawiskiem i jak na razie nikt nie jest w stanie jego zahamować. Nie znaczy to jednak, że na swoją starość kompletnie nie mamy wpływu, wręcz przeciwnie, jest on bardzo duży. Wiele bowiem zależy od wspomnianego wyżej stylu życia. Zdrowy tryb życia (odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, brak używek, ograniczenie stresów) ma bez wątpienia bardzo wysoką wartość, która znajdzie pozwoli nie tylko dłużej cieszyć się dobrym zdrowiem, ale przyczyni się również do większego komfortu życia w wieku podeszłym. Dlatego tak ważne jest odpowiednie edukowanie społeczeństwa odnośnie zaleceń zdrowego trybu życia. Mało kto przywiązuje do tych kwestii istotną wagę, ludzie z natury nie wybiegają aż tak daleko w przyszłość, martwią się tym co będzie dziś i jutro, a nie tym co będzie za kilkadziesiąt lat. Takie podejście to jednak duży błąd. Prowadzenie niezdrowego trybu życia da bowiem o sobie znać dużo wcześniej niż w wieku emerytalnym. Niewłaściwa dieta, brak ruchu, palenie tytoniu czy nadużywanie alkoholu nie tylko przyspieszą nasz wewnętrzny proces starzenia, ale i pogorszą jakość obecnego życia, natomiast z wiekiem negatywne objawy będą jeszcze przybierały na sile. Tylko od nas zależy jak będzie wyglądała nasza starość. Oczywiście nie można wykluczyć zdarzeń losowych, czy też chorób typowych dla wieku podeszłego, jednak w dużej mierze poziom komfortu życia na stare lata jest bezpośrednim efektem trybu życia prowadzonego w wieku produkcyjnym, zgodnie z powiedzeniem „jak sobie pościelesz tak się wyśpisz”.
Starość jako taka nie musi się kojarzyć wyłącznie pejoratywnie. Jest wiele przypadków ludzi dożywających sędziwego wieku i cieszących się dobrym zdrowiem, potrafiących czerpać uroki również i z tej starości, która dla wielu kojarzy się jedynie z wyczekiwaniem na śmierć. Warto się nad tym poważniej zastanowić, bowiem prędzej czy później każdy z nas będzie się musiał zmierzyć na własnej skórze z definicją starości. Pytanie o to jak się zestarzejemy i jak ta starość będzie wyglądać jest pytaniem, które powinniśmy zdać sobie sami, bowiem to od nas tak naprawdę najwięcej zależy. Starość jako taka jest pojęciem względnym, nie określanym wyłącznie przez wiek. Można czuć się młodo mając 70-tkę na karku i narzekać na starość w wieku 40 lat. Warto jednak podjąć starania aby ta nasza starość wyglądała jak najlepiej, a z tym lepiej nie czekać do ostatniej chwili bo jak wiadomo lepiej zapobiegać niż leczyć. Lepiej zapobiegać objawom starości poprzez zdrowy tryb życia niż zmagać się negatywnymi jej konsekwencjami, będącymi tak na dobrą sprawę efektem wieloletnich zaniedbań, nie zaś efektem samej starości.